محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى

311

خلاصة الحكمة ( فارسى )

انوش داروى ساده معجونى است مشهور نزد اطبا و از تراكيب قديمهء اهل هند است و اين از جوارشات مفرحه است و به اين سبب آن را معجون مفرحه نيز نامند . نافع است از براى سردمزاجان و هاضمه را قوت دهد و اشتهاى طعام آورد و مفرح و مقوى اعضاى رئيسه است يعنى قلب و دماغ و كبد و اصحاب ماليخوليا را به نهايت نافع است ، خصوصاً ماليخولياى مراقى چون استعمال كرده شود بعد از تنقيهء بدن و مزاج و دماغ و مقوى معده است و بوى دهان را خوش گرداند و خفقان و صرع را مفيد باشد و مقوى بدن و جميع اعضا است و نافع است از براى سدر حادث به شركت معده به سبب اجتماع فضول رطبهء بلغميه در آن چون ناشتا خورده شود و چند روز به آن مداومت نمايند و رنگ را نيكو گرداند و زردى رنگ را ببرد و بوى عرق را خوش سازد . و نفع آن از براى كبد بسيار است و فوايد بسيار دارد . شيخ الرئيس گفته كه اين معجون را هيچ ضررى نيست و پيش از طعام و بعد از طعام مىتوان خورد و شربتى از اين ما بين يك مثقال تا دو مثقال است . شيخ داود انطاكى گفته كه اين معجون گرم و خشك است در درجهء سوم و مبرودين و مرطوبين را نافع است و از براى ضعف قلب كه از برودت و رطوبت باشد به نهايت سودمند است و نيز گفته كه حكايت كرد از براى من عارفى از ملك هند كه اطبا آنجا استشفا مىجويند به اين معجون از براى رمد و حميات ، خواه حار باشد و خواه بارد و آن كه ايشان ممزوج مىكنند به عسل آن پيش از آن كه ادويه را به آن بسرشند ، زردهء تخم مرغ كه راسن در آن داخل كرده و بر هم زده باشند و در اين حالت مىباشد نافع از براى آنچه مذكور شد . و بالجمله اگر نمىبود اين تركيب قابض مىبود در نهايت نفع و نيكويى و اولى آن است كه بعد از چهل روز كه از ساختن آن گذشته باشد استعمال كرده شود و قوتش تا دو سال باقى مىماند . و شربتش : از يك مثقال تا سه مثقال است و سزاوار آن است كه محرور المزاج بعد از آن سكنجبين يا شراب بنفشه بخورد . و صاحب ميزان الطبايع گفته كه اين انوش دارو گرم است در اول درجه دوم و خشك است در دو درجه و ربع درجهء سوم و تحقيق آن است كه مزاج اين مركب گرم است در نصف درجهء اولى و بدر الدين قلانسى گفته كه مفرح معروف به انوش دارو تأليف كندى است و معتدل است و دفع فزع و غم و هم نمايد و نافع است